C'hoariva, teatr brezhonek

Pezhioù da welet

1. FRANKIZ - Les Bretons dans les guerres (1830-1962)
   • Berr-ha-berr
   • Ur pezh-c’hoari skrivet e brezhoneg hag e galleg gant Goulc’han Kervella,
     Gant sikour :
     Angèle Jacq (« Le voyage de Jabel » - « Frankiz-Liberté-Fahafana »),
     Raharimanana (Madagascar,1947), Paul Meriau (Mizab), Xavier grall (Africa Blues), Gustave Jourdren, Albert Abgrall, Désiré Camus, Yves Le Vourc’h, Claude Henaff, Yann-Vadezour Lagadec, Claude Guiavarc’h, Naïg Rozmor, Aimée Cesaire, Hervé Peaudecerf  ha kalz testou hag istorourien all.
     E 1959, ur Breizhad yaouank o tispartiañ diouzh e vuiañ karet hag e vamm evit mont d’an Aljeri d’ober « brezel » (lakaat an urzh vat da ren).
     Erru merc’hed all, en ur vandenn, da gemer perzh e glac’har an div vaouez. Margodennoù zo ganto, pephini anezho o vezañ ur soudard breizhat eus ur brezel bennak.
     Emaint o vont da gontañ planedenn pephini anezho.
     
     Brezel 1870 (Kamp Conlie), Brezel 14 (Ar soudard Laurent fuzuliet), Emsav Madagascar (1947), Brezel Indez-Sina (1945-1954), Brezel Aljeria (1954-1962)
     
     Peseurt buhez o deus bet ar soudarded vreizhat ?
     Peseurt daremprejoù o deus bet gant ar pobloù all ?
     Peseurt soñj diwar-benn ar brezelioù-se ?
     Peseurt soñj e-keñver Breizh ?
     
     Komz a reer kalz eus pobloù trevadennet gant Bro-C’hall, eus gwirioù an dud hag ar pobloù, eus ar peoc’h hag an doujañs.
     
     
2. Toull ar Bleiz
   • Berr-ha-berr
   • Matilin an Dall, talabarder, ha Yann ar Chapel, biniaouer, a zo bet pedet en ur friko e- kreiz ar Menez Are. Spont a zo o ren er vro ; ur bugelig a zo bet laeret gant ur bleiz ha kaset gantañ en ur c’hoad bras. Pa zegouez an daou soner war leur gêr ar bourk emañ ar chaseourien o vont war glask ar bleiz hag ar c’hrouadur. Daoust da se ez a an eured hag ar friko en dro. Matilin ha Yann a ambroug an daou zen nevez en iliz hag e lakont tud an eured da zañsal a-hed an devezh betek an noz.
     
     Deuet eo ar poent da vont d’ar gêr war o c’hiz. Erru eo ar chaseourien endro d’ar bourk. Kazeg o deus graet. A-bell e klever ar bleiz o yudal. Yann ar Chapel a grog aon ennañ, ne fell ket dezhañ mont a-dreuz ar c’hoad gant e vignon. Gwelloc’h gantañ ober an dro vras.
     
     Ha dao Matilin e-unan etre ar gwez uhel. N’eo ket ur c’hener, n’en deus ket aon rak ar bleiz. Siwazh dezhañ, kouezhañ a ra en un toull don, toull ar bleiz graet gant ar chaseourien. En deñvalijenn e wel daou lagad evel etivi tan o lugerniñ hag ur vouezh spouronus o yudal. Ar bleiz eo. Penaos tec’het kuit ? Ne c’hell ket mont er maez eus an toull. Kregiñ a ra en e vombard ha seniñ. Pellaat a ra ar bleiz spontet mik. Pa rank chom a-sav gant berr alan e tosta ar bleiz adarre en ur yudal. Ha pan noz evel se. Da darzh an deiz emañ marv ar bleiz gant ar spont ha skuizh maro ar soner.
3. Ar Folgoad Teñvalijenn ha sklerijenn-800 kantved a istor
   • Berr-ha-berr
   • Istor penniliz ar Folgoad e seizh taolenn. An abadenn leurennaozañ-mañ zo leurennet gant Goulc'han Kervella. Bodañ a ra 100 komedian ha tud a youl vat, 50 kaner ha dañser.
4. Armorica - Breizh
   • Berr-ha-berr

   • Penaos e voe savet Breizh, setu pezh-c’hoari Tan ha Kurun nevez Ar Vro Bagan. Teir lodenn az aio d’ober an abadenn-se :

     1. Arvorig ar Gelted o tont da vezañ Arvorig ar Romaned.

     1. Arvorig ar Romaned o tont da vezañ Breizh, da heul ar Vretoned divroet eus o enez betek Bro Arvorig.

     1. Breizh dindan beli ar Franked o tont da vezañ Rouantelez Breizh dieub, da heul emgannoù Nominoe hag e vab Erispoe.
5. Glenmor, Disuj
   • Berr-ha-berr
   • Un abadenn c’hoariva, kan ha sonerezh. C’hoarierien, sonerien ha kanerien o kontañ buhez hag oberennoù Milig ar skañv-Glenmor. War ar skramm-sinema e weler poltriji ha pennadoù filmoù. Piv oa Glenmor ? Penaos eo deut da vezañ un emsaver breizhat ? Ar bloavezhioù kentañ « o fritañ laou » asambles gant al livour Alan an Nost. Penaos en doa graet anaoudegezh gant Xavier Grall e Lokireg. Xavier Grall ha Glenmor gant an anvioù Arzel ha Glen daou haroz « Ar Fest-Noz » (Fête de Nuit) X. Grall. Penaos e voe savet ar gelaouenn La Nation Bretonne ganto. Maro Xavier Grall e 1982. Glenmor ha Fanch Bernard o vont da ganañ da Vro-Savoie. Glenmor ha Leo Ferre o kanañ e 1972. Glenmor e Bobino. Katell ha Glenmor. Glenmor o chom a-sav da ganañ evit gellout skrivañ romantoù. Glenmor er beurbadelezh. Klevet a reer meur a ganaouenn savet gantañ (Le Retour, Larmes d’un copain, 20 ans déjà, il se fit âne, Viviana, O Keltia, Groñvel, War hent Ker Dundee, D’un ugent a viz Gwengolo,...).

     Skrivet gant Goulc’han Kervella gant skoazell Katell, Fanch Bernard, Herve ar Borgn, Andre Le Pape, Jean-François Kervern, Alain Le Nost...

     C’hoariet gant Nikol ar Vourc’h, Bob Simon, Yann-Edern Jourdan, Goulc’han Kervella (Ar Vro Bagan).

     Sonet gant Patrick Audouin, Xavier Le Comte, Pol ha Herve Kefeleant – Triskell, Fanch Bernard, Jean-Charles Huitorel, Pierre Thebault.

     Kanet gant Andrea ar Gouilh, Clarisse Lavanant, Yvon Etienne ha Gweltaz ar Fur.

6. Prezegenn
   • Berr-ha-berr
   • Mirdi Breizh a zegemero en dro Goulc'han Kervella ur bloaz goude an arvest Divroa. Ar c'homedian ha leurenner a ren Strollad Ar Vro Bagan. Abaoe 1974 e labour ar strollad war an teatr amatour brezhonek. Un taol kaer eo gant 40 arvest krouet. Goulc'han Kervella a lako ac'hanomp da zizoloiñ an teatr e brezhoneg abaoe e c'hanedigezh betek-henn.
7. Ar gêr vras
   • Berr-ha-berr
   • Ur c’haner o vevañ en un doare reuzeudik-kenañ en ur gêr vras ; deut oa di da gaout
     bara da zebriñ hag ur vuhez welloc’h. En em gavour a ra gant ur plac’h yaouank
     tec’het kuit eus he bro abalamour d’ar brezel. Di baper eo, klask a zo warni. Eskemm a raint o sevenadurioù, o yezhoù, o istor. Ar c’haner, araok mervel, a zesko d’ar plac’h yaouank e arz.
     
     
8. Friko zo !
   • Berr-ha-berr

   • Tregont vloaz zo eo dimezet Ivona Pennek gant Sezni Lagadeg. Pedet o deus mignoned da goaniañ ganto. Bremañ emaint o vont da zañsal hag evañ chopinadoù da geñver ar fest-noz. Dont a ra da soñj dezho penaos o doa graet anaoudegezh, penaos oant bet eureujet, peseurt buhez o deus bevet asambles.

     Gwelet vez pennadoù eus pezhioù-c’hoari, klevet kanaouennoù hag istorioù farsus.

     C'hoariet gant un daouzek aktour ha kaner.

     Skrivet gant Goulc'han Kervella.

9. Al labous hag ar pesketour
   • Berr-ha-berr

   • War un enezenn vihan, ez eus ur pesketaer o chom. Doujañ ha diwall an natur a ra. Un drovezh e pak ul labous bet kouezhet e-touez mazout an Erika. Digemer anezhañ hag e louzaouiñ a ra. Tamm ha tamm e pare a drugarez d’ar pesketaer. Hemañ a zesk dezhañ espern madoù an douar ha difenn ar mor diouzh al loustoni, ar saotradur. Pa dremen e dud dreist an enezenn, d’an distro diouzh o goañvezh, eo pare da vat. Mat a ra kuit en dro asamblez ganto.

     Al labour-skol a c’hello bezañ graet diwar-benn an endro hag an natur.

10. DIVROA
    • Berr-ha-berr

    • E-pad pell amzer ez eus bet aet kalz a Vretoned kuit eus o bro war lerc’h o bara, evit kaout ur vuhez welloc’h evito hag o bugale.

      E lodenn gentañ ar pezh-c’hoari e weler an divroadegoù renket etrezek mengleuzioù Trelaze e-kichen Angers, Bro Arc’hantina, Kanada, Kreisteiz Bro-C’hall, Pariz ha war dro... Etre dibenn an XIX vet kantved ha kreiz an XX vet. N’o deus ket bet kavet bep tro an eürusted edont o klask.

      E hanter gentañ an XX vet kantved e teu estrenien da glask labour da Vreizh, lod all da glask repu dirak ar brezelioù hag ar faksourien. Evel se e weler Italianed e mengleuzioù an Uhelgoad, ha Spagnoliz e Plougasnou.

      War-lerc’h ar brezel 40, e klasker krouiñ labour e Breizh (Celib, MOB...), padal e kendalc’h ar Vretoned da zivroañ. Amañ e weler anezho er Stadoù Unanet, e New-York, e Montreal. Bro Pariz a sach tud atao, Bretoned ha divroidi all eus ar bed.

      Lod eus ar Vretoned a zistro d’o bro, da zont war o leve... Lod all abalamour ez eus deut skiant dezho e oant Bretoned (dre labour Alan Stivell ha reoù all...).

      Dont a ra estrenien da Vreizh e-giz e pep lec’h en Europa. A bep bro. Klevet o deus ano eus Europa, an Eldorado nevez.

      Da echuiñ ar pezh e weler tri istor m’o deus ar Vretoned roet bod da dud diavaez-bro a oa o kuzhat : repuidi Bro-Euskadi, Sakinat Amiralieva hag he merc’h Patimat ha labourerien ar Mali e Montfort ‘kichen Roazhon.

      Evel Antigon e Bro-Hellaz eo bet savet ar Vretoned a-enep “lezenn ar Roue”, evit difenn tud divro ha dibaper.

      
      

11. Ar yarig wenn, Ar mevel laer, ar c'hlasker-bara en arbel, O vont
    • Berr-ha-berr

    • Ar yarig wenn

      Penaos poazhañ ur yar ? Jakez Kroc’hen ha Gwilhou Vihan n’int ket kustum da aozañ boued. Patra reoc’h, pa ne vez ket ar merc’hed er gêr !

       

      Ar mevel laer

      Nag a c’hwez vat a zo gant ar frouezh ! Entremar eo ar mevel da zrebiñ anezho e-lec’h sentiñ d’e vestr.

       

      Ar c’hlasker-bara en arbel

      Pelec’h klask lojeiz er goañv pa vez yen-sklas an amzer. Ar c’hlasker-bara-mañ en deus kavet ur plas mat e ti daou vondian.

       

      O vont da welet ur pezh-c’hoari

      Pebezh abadenn evit mont da sellet ouzh Ar Vro Bagan er C’hwartz mar plij. Peseurt dilhad lakaat hag all…

       

12. Pezhioù C'hoari farsus
    • Berr-ha-berr

    • "Ar Mevel-laer",

      "Ur C'hlasker bara en arbel",

      "O vont da welet ur pezh-c'hoari"

      "Kig ha fars".

13. An Tenner Dent-Ar Mevel Laer-Ar C'hlasker Bara en Arbel
    • Berr-ha-berr
    • Leurennet gant Goulc'han Kervella diwar fablio ar grenn-amzer.
      
14. Ar Basion Vras
    • Berr-ha-berr
    • E 1991 eo bet savet Ar Basion Vras gant strollad Ar Vro Bagan, c’hoariva ha sonerezh kemmesket enni. Gant misterioù ar grenn-Amzer, c’hoariva poblek Breizh hag ar c’halvarioù eo bet levezonet ar pezh-c’hoari. Eno e kaver roud eus poanioù kriz ha maro Jesus Krist.

       

       

15. Perles de Banquiers
    • Berr-ha-berr

    • Diwar Levr Hervé Lossec.

      Istorioù fentus dastumet digant trevidig ar bankoù e Breizh.
      

16. Ar Bazhvalan, An div Glujar, Ti ar Barner
    • Berr-ha-berr

    • AR BAZHVALAN : Skrivet gant an tregeriad Jarl Priel (1885 - 1965)
      Fañch, paotr yaouank kozh a vev en dienez, asambles gant Jobenn, ur vaouez kozh a gustum kempenn an ti. Ha pa sav en e benn ar soñj dimeziñ e c'houlenn diouzhtu sikour digant Maïvon, bazhvalan diouzh he micher. Setu-hi oc'h en em gaout, keloù mat ganti...

      AN DIV GLUJAR : Ur farserezh deus ar grenn-amzer, diwar memes seurt hag " E-kichen ar poull ". Ur pezh da lakaat an dud da c'hoarzhin (glas a-wechoù ! ) diwar goust an holl ! Hag amañ ez eo diwar-goust un drol a diegezh 'vimp o c'hoarzhin. Soñjit 'ta : ur chaseer hegredik ha taer, ur manac'h gwall droet ouzh ar merc'hed hag ur bikez fin ha lipous !

      TI AR BARNER :Skrivet gant ar spagnolad Alejandro Casona. Ur farserezh skrivet diwar ur c'hiz kozh deus amzer an inkizision e Bro-Spagn. Ar C'horrejidor ha grecher al lez-varn a zo o paouez ober friko bras p'en em gav ur chaseer, ur miliner, ur c'hemener hag ul leanez, trouz bras ganto hag imor en o fenn a-dreñv. An holl anezho war-lerc'h keginer...ar C'horrejidor. Penaos difenn e geginer muiañ karet d'ar C'horrejidor pa sav kemend-all a dud eneptañ ?
17. Ar Vatezh Vihan-An Tenner Dent-Ar Palenn etre daou
    • Berr-ha-berr

    • AR VATEZH VIHAN : Ur gomedienn skrivet gant Jarl Priel

      Ar mestr Fulub ar C’horr, ur c’houer a 50 vloaz, intañv anezhañ abaoe pell zo, a gar e vatezh vihan. Karout a rafe he c’hemer da bried. E vab, Herri, ur paotr yaouank a 20 vloaz a gar Mona ivez. Gant pehini anezho ez aio ar plac’h yaouank’mit-hu.

      AR PALLENN ETRE DAOU, skrivet gant G.Kervella diwar ur fablennig deus ar grenn-amzer.

      Un tad en deus lakaet e vab da eureujiñ gant ur plac’h yaouank troet gant an arc’hant. E holl beadra en deus roet d’an daou bried yaouank. Chom a ra da vevañ ganto…

      AN TENNER DENT

      Klañv eo Gwilhou gant ar boan-dent. Dont a ra da di an Tenner-dent gant e vignon Jakez Kroc’hen. N’eo ket dizoursi.

       

      
      

18. Bag an Ankou
    • Berr-ha-berr

    • Tan ha Kurun krouet e 2008, diwar oberenn Pierre Mac Orlan.

      Loeiz Benig, 14 vloaz, n'en deus mui na tad na mamm. Dont a ra da labourat da di e donton en ostaleri ar C'hi Melen, brud fall warni abalamour d'ar goñvers iskis 'vez graet eno...

       

19. Ar Roue Ubu
    • Berr-ha-berr

    • Bountet eo an tad Ubu gant e wreg ar vamm Ubu da uhelaat er bed. Drouklazhañ a ra roue bro-Polonia ha dont da vezañ roue en e lec’h. Ur roue laer hag avius, aonik ha gros, skouer ar waskourien, e teu da vezañ. Kabestret eo pep frankiz en e vro, gwasket ar bobl ; diskleriañ a ra ar brezel da vro-Rusia…

      
      

      Ar Roue UBU a zo troet diwar oberenn Alfred Jarry « UBU-Roi » skrivet gant Alfred Jarry. Piv oa Alfred Jarry ?

      Ganet e oa bet e Kêr-Laval e 1873. Genidik eus Hedée nepell eus Roazhon oa e vamm. E Sant-Brieg hag e Roazhon en deus graet Jarry e studioù. E lise Roazhon eo en deus kroget da skrivañ e-bezh-c’hoari brudet bras UBU-Roi o kemeret unan eus e gelennerien da skouer.

      Ur freuz bras a voe e Pariz d’an 10 a viz mae 1896 pa voe displeget ar pezh evit ar wech kentañ. Ur pezh dispac’hel oa, disheñvel-krenn diouzh pep pezh a oa bet krivet en e raok. Pismigañ a ra ar galloud, ar brezel, ar relijion… Evelse ez eo chomet UBU-Roue ur pezh-c’hoari eus an amzer a-vremañ.

20. Lizig
    • Berr-ha-berr

    • Diwar ur gontadenn skrivet gant Rotman eo bet savet ar pezh-c'hoari Lizig. Ha ma vefe Lizig ur baotrezig vihan ha n'eo ket ur gorriganez ?

      Ur gorriganez eo Lizig. Bevañ a ra gant he kerent er c'hoad. Un deizh e kouezhas diouzh ur wezenn war an douar. En em gav a ra bac'het e ti ar c'houadour.

      Dieubet, e za gant he hent 'benn adkavout he dud, en ur dremen ti ar vamm logodenn, ar c'hoz hag ar gweskleñv betek ar Roue Barv-Hir...

21. Fest ar pimoc'h
    • Berr-ha-berr

    • Un devezh hag un nozvezh en ur gigerezh naet ha kempenn. An tad, ar vamm, ar mevel yaouank, ar vatezh hag ar mab…

      Ar mab ! Troet diwar pezh-c’hoari Tilly.

22. Spered an tour tan
    • Berr-ha-berr

    • Gwechall e oa ar morhouc’h mestr war ar mor. Sachañ a rae ar bagoù hag al listri war ar reier da lakaat anezho d’ober peñse. Setu ma reas an dud o soñj da sevel un tour-tan evit sklêrijennañ ar mor dañjerus ha diskouez an hent mat d’ar voraerien.